“Vì Yêu Cứ Đâm Đầu” không chỉ là một ca khúc pop cuốn hút của ca sĩ Min mà còn là một lăng kính thú vị để nhìn vào những tầng lớp văn hóa phức tạp đang định hình Việt Nam hiện đại. Qua bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá hành trình âm nhạc và hình ảnh của Min, từ đó suy ngẫm về sự giao thoa văn hóa, đặc biệt là ảnh hưởng mạnh mẽ của làn sóng Hallyu (Làn sóng Hàn lưu) tại Việt Nam, cũng như cách nó định hình quan niệm về vẻ đẹp và bản sắc dân tộc.
Minh Nguyễn, được biết đến với nghệ danh Min, là một biểu tượng nổi bật trong làng nhạc Việt. Dù sinh ra cùng thời điểm và cùng họ với tác giả, nhưng cuộc đời và sự nghiệp của cô lại rẽ theo những hướng khác biệt. Min, với hình ảnh được trau chuốt kỹ lưỡng – từ đôi mắt tròn thơ ngây, sống mũi thanh tú, đến khuôn hàm thon gọn – luôn biến hóa không ngừng, từ một cô nữ sinh nhẹ nhàng thành một người phụ nữ trưởng thành, tự tin kể lại những mối tình đã qua. Vẻ đẹp của cô, dù không gây tranh cãi, nhưng lại mang một sự mơ hồ, khó nắm bắt, khiến người ta có thể dễ dàng bắt gặp mà không thực sự nhận ra giữa đám đông.
Ca khúc “Vì Yêu Cứ Đâm Đầu” hợp tác cùng JustaTee và Đen Vâu, là một trong những bản hit đình đám nhất của ca sĩ Min. Tựa đề bài hát, dù được hiểu theo nghĩa bóng là “những điều dại dột làm vì tình yêu”, nhưng theo cách diễn giải thẳng thắn hơn có thể là “vì tình yêu cứ đâm đầu”. Với nhịp điệu đơn giản nhưng điệp khúc bay bổng, bài hát dễ dàng đi vào lòng người, giống như chính phong cách của Min. Lời ca thể hiện một tình yêu hiện hữu nhưng luôn ẩn chứa nỗi lo sợ về sự bền vững: “Mấy khi nào mới bền lâu? Chỉ muốn lang thang cùng anh đến tận cuối chân trời.” Câu hỏi này không chỉ dành cho mối quan hệ mà còn cho cuộc đời, cho thời đại. Giọng rap đặc trưng của Đen Vâu với chất giọng Bắc sắc sảo càng làm tăng thêm sức hút cho ca khúc. Sức quyến rũ của pop music có thể vượt qua rào cản ngôn ngữ, minh chứng là những bình luận đến từ khắp nơi trên thế giới như “Love From India” hay “Greetings from Brazil” trên YouTube.
Hình ảnh của ca sĩ Min không chỉ đơn thuần là một ngôi sao giải trí, mà còn là một tấm gương phản chiếu, một phiên bản “bizarro me” của tác giả – những khả năng mà những người mang họ Minh sinh ra cùng thời có thể trở thành. Nghệ danh “Min” – một cách viết khác của “Minh”, một cái tên phổ biến ở Việt Nam – cho thấy sự hướng tới thị trường quốc tế, dù “Min” lại là một cái tên Hàn Quốc (閔) chứ không phải thuần Việt.
Có thể công ty quản lý của Min, St. 319 Entertainment, đã thay đổi tên cô. Công ty có trụ sở tại Hà Nội này được thành lập bởi các vũ công Aiden và Zoie, chuyên phát triển V-pop theo phong cách K-pop. Min là một trong những ngôi sao đầu tiên ra mắt dưới trướng St. 319. Mô hình K-pop mà St. 319 nhân rộng được cho là do Soo-man Lee, người sáng lập SM Entertainment – công ty giải trí hàng đầu Hàn Quốc, đứng sau các ngôi sao như BoA và Girls’ Generation – tiên phong phát triển. Soo-man Lee đã xây dựng một “công nghệ văn hóa” để chống lại sự thống trị của văn hóa pop Mỹ và định vị lại hình ảnh Hàn Quốc thành một quốc gia văn minh, quốc tế. SM thậm chí có một bản kế hoạch chi tiết về cách thức tạo ra một ngôi sao K-pop, bao gồm cả việc lựa chọn hợp âm, màu phấn mắt hay cử chỉ tay của nghệ sĩ. Kể từ những năm 2000, các ngôi sao K-pop đã vươn tầm toàn cầu, trở thành công cụ chủ chốt trong chiến lược “quyền lực mềm” (Hallyu, hay “Làn sóng Hàn lưu”) của quốc gia này. Ngày nay, những cô cậu học sinh trung học trên khắp thế giới có thể ngưỡng mộ Min giống như tác giả từng say mê BoA, từng muốn trở thành người Hàn Quốc ở tuổi mười lăm.
Cặp đôi ngồi trên sàn nhà truyền thống Nhật Bản
Cặp đôi ngồi trong nhà hàng lãng mạn
Tại Việt Nam, nơi lịch sử chính trị gần đây đã làm chậm sự phát triển của các doanh nghiệp thương mại, Hallyu đã tác động mạnh mẽ đến tâm lý xã hội. “Trông bạn đẹp như người Hàn Quốc” là một lời khen phổ biến, từ đường phố đến truyền hình. Các biển quảng cáo phẫu thuật thẩm mỹ với chữ KOREAN in đậm như một cuộc khủng hoảng bản sắc dân tộc. Đối với tác giả, Min càng làm sâu sắc thêm cảm nhận này: nhìn cô, ta thấy cả một dòng chảy truyền thông Hàn Quốc đã đổ bộ vào Việt Nam suốt ba thập kỷ qua (ở Đông Nam Á, Hallyu đã lan đến TP.HCM đầu tiên thông qua một bộ phim truyền hình Hàn Quốc được phát sóng vào năm 1998). Những sản phẩm văn hóa nhập khẩu này là một phần của mối quan hệ phức tạp hơn. Đến năm 2014, Hàn Quốc đã trở thành nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất vào nền kinh tế Việt Nam và là đối tác thương mại lớn thứ ba, sau Trung Quốc và Hoa Kỳ. Các nhà kinh tế gọi mối quan hệ giữa hai quốc gia này là “phép màu Thái Bình Dương”. Cựu Phó Thủ tướng Việt Nam Vũ Khoan từng mô tả nó như “một dòng nước vô tận bắt đầu từ một dòng suối cạn, lớn thành một con sông lớn, rồi chảy ra đại dương.” Những lời này chẳng phải cũng có thể là lời bài hát của Min sao? Mối quan hệ kinh tế sâu sắc này cho thấy sự ảnh hưởng không chỉ ở khía cạnh văn hóa mà còn cả ở những khía cạnh thực tiễn như giá trị 1 triệu won to vnd trong đời sống.
Cặp đôi nằm thư giãn trên sàn nhà
Những cuộc phẫu thuật thẩm mỹ được quảng cáo không chỉ hứa hẹn mang lại những đường nét “chuẩn Hàn” mà còn là những đặc điểm khuôn mặt được ưa chuộng ở Hàn Quốc nhưng lại mang hơi hướng phương Tây: mũi thon, mắt to – những đường nét giống như ca sĩ Min. Vấn đề thực sự không phải là trở thành người Hàn Quốc, mà là căn chỉnh bản thân với những tiêu chuẩn thẩm mỹ của quyền lực. Những tiêu chuẩn này không ngừng thay đổi, thể hiện qua những dấu hiệu sắc tộc đan xen trong video “Vì Yêu Cứ Đâm Đầu”: Min và người yêu của cô ở trong một ngôi nhà gỗ kiểu Nhật với cửa giấy và sàn chiếu tatami. Những cành kim ngân hoa vàng nhô ra từ bình gốm. Một cây đàn tranh 16 dây (một nhạc cụ truyền thống của Việt Nam) tựa vào tường. Trong một cảnh, Min nằm nghiêng trong chiếc váy lụa vàng với đường viền đỏ (màu cờ Việt Nam), cầm một chiếc quạt xếp kiểu Trung Quốc. Trong một cảnh khác, họ chơi mạt chược. Họ đang thả mình trong một khung cảnh giả tưởng Đông Á nào đó, khẳng định rằng Việt Nam cũng thuộc về thế giới tưởng tượng đó. Min đang tự điều chỉnh, giống như một thuật toán, để tìm ra công thức hoàn hảo. Sự sẵn lòng thích nghi của cô cũng giống như lòng tận tụy trong tình yêu. Cô có thể là bất cứ điều gì bạn muốn.
Khi nhìn vào Min, tác giả thấy một tấm gương méo mó. Cuộc sống của họ phản chiếu những luồng ánh sáng quyền lực đang thống trị nơi họ sinh ra. Trong cuốn sách Asia as Method, nhà lý thuyết Kuan-Hsing Chen đã nói rằng một quốc gia đã trải qua nhiều giai đoạn thuộc địa sẽ sản sinh ra nhiều chủ thể quốc gia khác nhau. Một mặt, sự xuất hiện của nhiều chủ thể thách thức “một sự đồng hóa đế quốc thống nhất”; mặt khác, “thử thách như vậy buộc các nhóm chủ thể mới nổi phải gánh vác áp lực của sự đối đầu căng thẳng.” Min và tác giả là hiện thân của sự đối đầu này – cô vừa giống vừa đối lập. Cô đã “thâm nhập,” và tác giả phải đối mặt với những “thâm nhập” của chính mình. Âm nhạc pop là một lĩnh vực nơi những giấc mơ không thể thực hiện được nảy nở, được kịch tính hóa, được thổi phồng đến mức vỡ tung. Trong “Vì Yêu Cứ Đâm Đầu”, giấc mơ khao khát được công nhận của tập thể được thu nhỏ lại thành hai người yêu nhau. Min hát, “cùng nâng ly cho một tình yêu nồng nàn hơn.” Có lẽ điều cô ca ngợi chính là sự say sưa của khát vọng – khát vọng được tôn thờ, để trở nên mạnh mẽ thông qua sự tôn thờ, và để tồn tại.
Tài liệu tham khảo
- Factory Girls, The New Yorker, October 8, 2012.